ហេ​តុផល​៣​យ៉ា​ង​ដែ​​ល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រធានា​ធិ​​បតី​ហ្វីលីពីន​​Duterteខិត​ទៅ​​​ជិត​អា​មេរិក

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែចុងក្រោយនៃអាណត្តិរបស់លោកប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនRodrigoDuterteហាក់ដូចជាមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងធំមួយនៅក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសនៅពេលដែលលោកបានខិតទៅជិតអាមេរិកនិងនៅឆ្ងាយពីទំនាក់ទំនងជាមួយចិន។កាលពី៥ឆ្នាំមុនប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនលោកRodrigo Duterteបានគំរាមបញ្ចប់សម្ព័ន្ធភាពដ៏យូរអង្វែងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។ចំពេលមានជម្លោះការទូតជុំវិញសិទ្ធិមនុស្សលោកDuterteថែមទាំងបាននិយាយយ៉ាងឃោរឃៅទៅកាន់ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកBarack Obama នាពេលនោះ។ទោះយ៉ាងណា“ ខ្យល់បានផ្លាស់ប្តូរ” នៅពេលដែលលោកDuterte ឈានចូលដល់ខែចុងក្រោយនៃការកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរបស់លោកជាមួយនឹងសម្លេងខុសគ្នាទាំងស្រុង។ មេដឹកនាំដែលកំពុងចាកចេញនេះបានថ្លែងអំណរគុណប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកJoe Biden ដែលបានជួយហ្វីលីពីនក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺរាតត្បាតCovid-19 ស្ដារឡើងវិញនូវកិច្ចព្រមព្រៀងកងកម្លាំងសួរសុខទុក្ខ(VFA)និងពិចារណាធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិទ្វេរភាគី។ប្រធានាធិបតីDuterteក៏បានប្រកាសកាលពីពេលថ្មីៗនេះថាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងហ្វីលីពីនមិនត្រឹមតែបន្តធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នានៅBalikatan“ទ្រង់ទ្រាយធំ”ប៉ុណ្ណោះទេ។ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធមិត្តទាំង២ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងធ្វើសមយុទ្ធយោធានិងការពារជាតិជាង៣០០កន្លែងនៅឆ្នាំក្រោយ។នេះ​ជា​សមយុទ្ធ​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទាំង​អាមេរិកនិង​ហ្វីលីពីនក៏ដូចជា​ក្នុង​ចំណោម​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាមេរិក​នៅ​ឥណ្ឌូ​ប៉ាស៊ីហ្វិក។នៅពេលដែលប្រធានាធិបតីDuterteឡើងកាន់អំណាចមានមនុស្សតិចណាស់ដែលជឿលើការសន្យារបស់លោកក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់គោលនយោបាយការបរទេស។ទោះបីជាមុនការបោះឆ្នោតរបស់លោកក៏ដោយលោកDuterteបានផ្តល់សញ្ញាម្តងហើយម្តងទៀតថាលោកចង់ងាកទៅរកប្រទេសចិនជាជាងរក្សាសម្ព័ន្ធភាពជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។លោកDuterteតែងតែចោទសួរពីភាពជឿជាក់របស់អាមេរិកក្នុងនាមជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាពិសេសក្នុងករណីមានជម្លោះរវាងហ្វីលីពីននិងចិននៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។លោក​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​មុន​នឹង​លោក​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​ថា៖«អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ត្រូវ​ការ​ពី​ប្រទេស​ចិន​គឺ​ជំនួយ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស​របស់​ខ្ញុំ»។ខណៈដែលប្រជាជនហ្វីលីពីនភាគច្រើនតែងតែមានទស្សនៈគាំទ្រអាមេរិកពួកគេក៏ចែករំលែកទស្សនៈជាក់ស្តែងរបស់លោកDuterteផងដែរ។ នៅក្នុងការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០១៧ប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃអ្នកឆ្លើយសំណួរហ្វីលីពីនបាននិយាយថាពួកគេមិនយល់ស្របឬសង្ស័យថាតើសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអាមេរិក“គាំទ្រហ្វីលីពីន”នៅក្នុងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូងឬយ៉ាងណា?។កាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុនក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ទៅកាន់ទីក្រុងម៉ានីលលោកObama បានបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងការប្តេជ្ញាចិត្តដើម្បីជួយហ្វីលីពីនក្នុងករណីមានជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ជាមួយគ្នានេះដែរការស្ទង់មតិមួយដោយមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវPewបានរកឃើញថាចំនួនប្រជាជនហ្វីលីពីនដែលគាំទ្រការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយចិនបានកើនឡើងពី៤៣%ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដល់៦៧%នៅពេលដែលលោក Duterte ឡើងកាន់អំណាច។

ហេតុអ្វីបានជា“ខ្យល់ផ្លាស់ប្តូរទិសដៅ”នៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន?

យោងតាមSCMPមានកត្ត៣ដែលបានបង្កើតចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប្រធានាធិបតីDuterte ក្នុងប៉ុន្មានខែថ្មីៗនេះ។ទី១៖ក្តីសង្ឃឹមរបស់លោកDuterte សម្រាប់ការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធចិនទ្រង់ទ្រាយធំភាគច្រើននៅតែមិនទាន់សម្រេច។ ប្រទេសទាំង២មិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងការទូតយូរអង្វែងណាមួយ រួមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងរុករករួមគ្នានៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូងដែលសម្បូរដោយធនធាន។ជាលទ្ធផល ប្រធានាធិបតីDuterteមានការលំបាកក្នុងការបង្ហាញពីសមិទ្ធផលសំខាន់ៗណាមួយក្នុងទំនាក់ទំនងហ្វីលីពីន-ចិននៅពេលដែលលោកចូលកាន់តំណែងជាខែចុងក្រោយ។ ជាមួយគ្នានេះអាមេរិកបានបង្កើនការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនទ្វេរដងចំពោះហ្វីលីពីនដោយសន្យាថានឹងឈរជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនក្នុងករណីដែលប្រទេសហ្វីលីពីនត្រូវបានវាយប្រហារដោយភាគីអរិភាពលើកងទ័ពនាវាឬយន្តហោះរបស់ខ្លួននៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ទី២៖ឧប្បត្តិហេតុដែនសមុទ្រជាបន្តបន្ទាប់បានបង្កឱ្យមានអារម្មណ៍ប្រឆាំងចិននៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន រួមទាំងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងនាវាជីវពលចិននិងទូកនេសាទហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ២០១៩ព្រមទាំងការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេលជាច្រើនខែកាលពីខែមិថុនានៅដើមឆ្នាំនេះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ព័ត៌មាន​អំពី​ឆ្មាំ​ឆ្នេរសមុទ្រ​ចិន​យាយី​ទូក​នេសាទ​ហ្វីលីពីន​បាន​ខឹងសម្បារ​សាធារណជន​ហ្វីលីពីន​ដែល​គាំទ្រ​ជំហរ​តឹងរ៉ឹង​ជាង​មុន​នៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង។ នៅក្នុងការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០១៩អ្នកឆ្លើយសំណួរ៩នាក់ក្នុងចំណោម១០ នាក់បាននិយាយថារដ្ឋាភិបាលលោកDuterteគួរតែដណ្តើមបានមកវិញនូវកោះដែលទាមទារដោយហ្វីលីពីន។ប៉ុន្តែត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយចិនជាពិសេសកោះScarborough។ទី៣៖ទីភ្នាក់ងារដែលទទួលបន្ទុកគោលនយោបាយការបរទេសនិងការពារជាតិហ្វីលីពីនបានទទួលឥទ្ធិពលបន្តិចម្តងៗក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប្រទេស។ដែលត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាល និងបំពាក់ជាចម្បងដោយសហរដ្ឋអាមេរិកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធហ្វីលីពីនបានតស៊ូមតិម្តងហើយម្តងទៀតនូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិដ៏រឹងមាំជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត។ជាពិសេសក្នុងវិស័យប្រឆាំងភេរវកម្ម និងសន្តិសុខដែនសមុទ្រ។ទន្ទឹមនឹងនោះអ្នកការទូតជាន់ខ្ពស់ហ្វីលីពីនមិនពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងរុករករួមគ្នាដ៏សំខាន់ណាមួយជាមួយចិនទេដោយនិយាយថា វាអាចបំផ្លាញការទាមទាររបស់ហ្វីលីពីននៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រីកំពូល២រូបរបស់ប្រធានាធិបតីDuterteគឺរដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិDelfin Lorenzanaនិងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសTeodoroLocsinJnrបានរិះគន់ដោយបើកចំហចំពោះឥទ្ធិពលចិនដែលកំពុងពង្រីកនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងខណៈដែលគាំទ្រកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិកាន់តែស៊ីជម្រៅជាមួយវ៉ាស៊ីនតោន។នៅដើមឆ្នាំនេះមុនខួបលើកទី៧០នៃសន្ធិសញ្ញាការពារជាតិអាមេរិក-ហ្វីលីពីនទាំងរដ្ឋមន្រ្តីLorenzanaនិងLocsinបានទៅទស្សនាទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនហើយបានជួបជាមួយមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់មកពីរដ្ឋបាលBiden។បន្ទាប់ពីការបញ្ចុះបញ្ចូលដោយជោគជ័យសម្រាប់ការស្ដារឡើងវិញនូវកិច្ចព្រមព្រៀងVFA មន្ត្រីហ្វីលីពីនទាំង២បានយល់ព្រមអនុវត្តយ៉ាងពេញលេញនូវកិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិទ្វេរភាគីសំខាន់ៗទាំងអស់រួមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិដែលប្រសើរឡើង។ នេះនឹងអនុញ្ញាតឱ្យមន្ទីរបញ្ចកោណអាចបង្វិលកងទ័ពនិងអាវុធជាច្រើននៅមូលដ្ឋានសំខាន់ៗរបស់ហ្វីលីពីនក្បែរកោះមានជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ភាគីទាំង២ក៏បានចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងទិញយន្តហោះចម្បាំង F-16 និងបានពិចារណាលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌសន្តិសុខដែនសមុទ្រថ្មីហើយបានយល់ព្រមបន្តកិច្ចពិភាក្សាយុទ្ធសាស្ត្រទ្វេរភាគីនិងកិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់នៅប៉ុន្មានខែខាងមុខនេះ។លោកប្រធានាធិបតី Biden ក៏ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលទ្វេរភាគីជាមួយប្រធានាធិបតីDuterte នៅក្រៅកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានក្នុងខែវិច្ឆិកាដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីឡើងវិញ។ សញ្ញាទាំងអស់ខាងលើបង្ហាញថាសម្ព័ន្ធភាពអាមេរិក-ហ្វីលីពីនកំពុងវិលត្រឡប់មកវិញ បន្ទាប់ពីផ្អាកអស់ជាច្រើនឆ្នាំ៕យោងតាមSCMP, Reuters

ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនRodrigoDuterte