ហេតុ​អ្វីបានជាអស្ថិរ​ភាពនៅកាហ្សាក់ស្ថា​នធ្វើឱ្យតំ​បន់និង​ពិ​ភពលោកព្រួយបារម្ភ?

ការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានបង្កឡើងដោយកំហឹងសាធារណៈចំពោះការកើនឡើងតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ។ប៉ុន្តែពួកគេកំពុងត្រូវបានរារាំងកាន់តែខ្លាំងឡើងហើយស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការរីករាលដាលដល់តំបន់។បាតុកម្មនៅប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានដែលបង្កឡើងដោយកំហឹងចំពោះការកើនឡើងតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ បានប្រែក្លាយទៅជារឿងដែលងាយឆេះនិងបង្ហូរឈាមជាងមុន៖អ្នកតវ៉ារាប់សិបនាក់និងប៉ូលិស១២ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់និងរាប់រយនាក់ទៀតរងរបួស។ អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព(CSTO) ដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីត្រូវបញ្ជូនទាហានទៅរក្សាស្ថិរភាពតាមសំណើរបស់ប្រធានាធិបតី Kassym-Jomart Tokaev។ក្រុមបាតុករខឹងសម្បាររាប់ពាន់នាក់បានដើរតាមផ្លូវប្រឆាំងនឹងការឡើងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានដែលបង្កើតជាវិបត្តិដ៏ធំបំផុតដើម្បីកក្រើកប្រទេសអាស៊ីកណ្តាលចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១។ សាលាក្រុងក្នុងទីក្រុងAlmatyដែលជាទីក្រុងទឹកដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះបានឆាបឆេះដោយអណ្តាតភ្លើងដែលឆាបឆេះដោយក្រុមអ្នកតវ៉ា។ហ្វូង​មនុស្ស​ដែល​ខឹងសម្បា​បាន​ចូល​កាន់កាប់​អាកាសយានដ្ឋាន​អន្តរជាតិ​របស់​ទីក្រុង Almatyដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​អាជ្ញាធរ​ពិបាក​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ឡើងវិញ។ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះ បង្កបញ្ហាប្រឈមយ៉ាងច្បាស់លាស់ចំពោះប្រធានាធិបតី Tokaev ដែលកាន់អំណាចតិចជាង៣ឆ្នាំ ហើយកំពុងធ្វើឱ្យមានអស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ដែលប្រែប្រួលរួចទៅហើយដែលរុស្ស៊ីនិងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងប្រជែងគ្នាដណ្តើមឥទ្ធិពល។ការតវ៉ាបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២ខែមករានៅភាគខាងលិចប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន នៅពេលដែលតម្លៃឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ(LNG)បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែការបដិសេធរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបន្តការឧបត្ថម្ភធនតម្លៃ ហើយបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាចាប់ពីពេលនេះតទៅតម្លៃ LNG នឹងគ្រប់គ្រងទីផ្សារតែប៉ុណ្ណោះ។ប្រជាជននៅកាហ្សាក់ស្ថានប្រើប្រាស់LNGជាឥន្ធនៈសម្រាប់រថយន្តរបស់ពួកគេជំនួសឱ្យប្រេងសាំង ។ប៉ុន្តែតម្លៃ LNG បានកើនឡើងទ្វេដងពី០.១៤ដុល្លារទៅ០.២៨ដុល្លារក្នុងមួយលីត្រ។ រដ្ឋាភិបាលជឿជាក់ថាគ្មានការឧបត្ថម្ភធននឹងជួយធ្វើឱ្យតម្លៃ LNG មានតុល្យភាពដោយផ្អែកលើការផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការក៏ដូចជាទាក់ទាញការវិនិយោគបន្ថែមទៀតសម្រាប់ផលិតកម្ម។អាជ្ញាធរ​និយាយ​ថាគំរូ​ចាស់​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​ផលិត LNG ខាតបង់​ជា​បន្តបន្ទាប់។
ប៉ុន្តែការតវ៉ាមានឫសគល់កាន់តែជ្រៅរួមទាំងការខឹងសម្បារចំពោះភាពខុសគ្នាខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម ដែលត្រូវបានធ្វើឱ្យកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយជំងឺរាតត្បាតCovid-19 ។នៅពេលដែលការតវ៉ាកាន់តែកើនឡើងក្រុមអ្នកតវ៉ាបានលើកឡើងនូវការទាមទារកាន់តែច្រើនឡើង ចាប់ពីតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈទាបរហូតដល់ការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយកាន់តែទូលំទូលាយ រួមទាំងការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធបោះឆ្នោត តែងតាំងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានតាមការចង់បានរបស់ពួកគេ។ស្ថិតនៅចន្លោះរុស្ស៊ី និងចិនកាហ្សាក់ស្ថានគឺជាប្រទេសគ្មានដីគោកដ៏ធំបំផុតក្នុងពិភពលោក ដែលមានទំហំធំជាងអឺរ៉ុបខាងលិចទាំងអស់បើទោះបីជាមានប្រជាជនត្រឹមតែ១៩លាននាក់ក៏ដោយ។ ការតវ៉ាចុងក្រោយនេះធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភ ខណៈដែលប្រទេសនេះ រហូតមកដល់ពេលនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសសរស្តម្ភនៃស្ថិរភាពនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់ដែលមានការប្រែប្រួល។ការតវ៉ាក៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរពីព្រោះកាហ្សាក់ស្ថានគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់រុស្ស៊ី ហើយប្រធានាធិបតីVladimir Putinតែងតែចាត់ទុកប្រទេសអាស៊ីកណ្តាលជាផ្នែកនៃឥទ្ធិពលរបស់ម៉ូស្គូ។សម្រាប់​វិមាន​ក្រឹមឡាំង វិបត្តិ​នេះ​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈម​មួយ​ទៀត ខណៈ​ក្រុង​ម៉ូស្គូ​តស៊ូ​ជាមួយ​អាមេរិកនិង​អឺរ៉ុប។ នេះគឺជារលកទី៣នៃការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងប្រទេសមួយដែលនៅជិតវិមានក្រឹមឡាំងបន្ទាប់ពីមានការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០១៤និងនៅប្រទេសបេឡារុស្សក្នុងឆ្នាំ២០២០។ភាពវឹកវរគំរាមកំហែងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ឥទ្ធិពលហើយជំហររបស់ទីក្រុងម៉ូស្គូនៅក្នុងតំបន់នេះកើតឡើងនៅពេលដែលរុស្ស៊ីកំពុងព្យាយាមអះអាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួននិងអំណាចភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសដូចជាអ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស្ស។ប្រទេសនៃអតីតសហភាពសូវៀតក៏កំពុងតាមដានយ៉ាងដិតដល់នូវការតវ៉ានេះផងដែរ។ ដោយខ្លាចថាព្រឹត្តិការណ៍នៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានអាចបង្កើតឥទ្ធិពលដូមីណូ។សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកកាហ្សាក់ស្ថានក៏សំខាន់ផងដែរ ដោយសារតែតម្រូវការថាមពលរបស់ខ្លួន។ ក្រុមហ៊ុនថាមពលយក្សរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក Exxon Mobil និង Chevron បានបណ្តាក់ទុនរាប់សិបពាន់លានដុល្លារនៅភាគខាងលិចប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានដែលជាតំបន់ដែលភាពចលាចលបានចាប់ផ្តើមក្នុងខែនេះ។ទោះបីជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយទីក្រុងម៉ូស្គូក៏ដោយក៏កាហ្សាក់ស្ថាននៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកដោយការវិនិយោគប្រេងត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការប្រឆាំងទៅនឹងឥទ្ធិពលរបស់រុស្ស៊ី៕យោងតាមNYT

ការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានបង្កឡើងដោយកំហឹង។រូបភាពReuters