ហេតុអ្វីបានជាចិ​ន”ស្ងប់​ស្ងាត់​”អំពី​អស្ថិរ​ភាព​នៅក្នុងប្រ​ទេ​សកាហ្សាក់ស្ថានជិ​តខាង?

ចិនហាក់បីដូចជាមិនមានអ្វីច្រើនទេនៅពេលដែលកុបកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេសជិតខាងកាហ្សាក់ស្ថានហើយរុស្ស៊ីបានបញ្ជូនកងទ័ពទៅកាន់ប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល។បន្ទាប់ពីកុបកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក្នុងសប្តាហ៍នេះប្រទេសចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយអះអាងថាវាជា “កិច្ចការផ្ទៃក្នុង”របស់កាហ្សាក់ស្ថាន។លើស​ពី​នេះទីក្រុង​ប៉េកាំង​ហាក់​មិន​សូវ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​ឡើយ។អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនលោក Wang Wenbin បានប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មាននៅទីក្រុងប៉េកាំងកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមករាថា “ចិននិងកាហ្សាក់ស្ថាន គឺជាប្រទេសជិតខាងមិត្តភាព២និងជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយយូរអង្វែង”។លោក Wang បាននិយាយថា”អ្វីដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានគឺជាបញ្ហាផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន។ យើងជឿថារដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនអាចដោះស្រាយរឿងនេះបានត្រឹមត្រូវ”លោកWangបាននិយាយថា “ប្រទេសចិនសង្ឃឹមថាស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានអាចនឹងត្រូវបានស្តារឡើងវិញក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ” ។កាហ្សាក់ស្ថានមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ Xinjiang របស់ប្រទេសចិន។ ក្នុងនាមជាប្រទេសជិតខាងជាមិត្តនិងដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយប្រទេសចិននិងកាហ្សាក់ស្ថានបានរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធហើយពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីក៏មានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។កាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា “មជ្ឈមណ្ឌលថាមពល” នៃអាស៊ីកណ្តាល ហើយស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងប៉ះពាល់ដល់បំពង់បង្ហូរប្រេង និងឧស្ម័ននិងគម្រោងជាមួយប្រទេសចិន។ កុបកម្ម​ក្នុង​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន​បាន​បង្ក​ក្តី​បារម្ភ​អំពី​ការ​ដឹក​ជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នទៅ​កាន់ប្រទេសចិន។ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយក្រុមហ៊ុនចិននៅកាហ្សាក់ស្ថានបានចាត់វិធានការដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពបុគ្គលិករបស់ពួកគេ។ធុរកិច្ចចិននិយាយថាភាពចលាចលនឹងមិនមានផលប៉ះពាល់ធំដុំទេដោយសារការនាំចេញប្រេង និងឧស្ម័ននៅតែមានសុវត្ថិភាពតាមបច្ចេកទេស។ ក្រុមហ៊ុនចិនក្នុងស្រុកក៏បាននិយាយផងដែរថាពួកគេត្រូវបានរៀបចំហើយថារដ្ឋាភិបាលកាហ្សាក់ស្ថានក៏នឹងចាត់វិធានការដែលត្រូវគ្នាដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពផងដែរ។យោងតាមស្ថិតិពីគយចិន ប្រទេសចិនបាននាំចូលឧស្ម័នធម្មជាតិចំនួន៤.០២លានតោនពីកាហ្សាក់ស្ថានចាប់ពីខែមករាដល់ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ២០២១។ក្រុមហ៊ុនថាមពលចិនមួយក៏បាននិយាយផងដែរថាគម្រោងរុករកប្រេងនិងឧស្ម័នរបស់ខ្លួនស្ថិតនៅឆ្ងាយពីទីក្រុងធំៗនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានដូច្នេះហើយពួកគេមិនបានរងផលប៉ះពាល់ទេនៅពេលនេះ ខណៈដែលអាជីវកម្មក្នុងស្រុកនៅតែដំណើរការជាធម្មតា។ក្រុមហ៊ុនចិនបានប្រាប់កាសែតGlobal Times ថា “យើងមិនគិតអំពីការដកខ្លួនចេញពីកាហ្សាក់ស្ថានទេពីព្រោះនេះគឺជាតំបន់សំខាន់នៃទីផ្សាររបស់យើង។ បុគ្គលិករបស់យើងភាគច្រើនជាអ្នកក្នុងស្រុក” ។យោងតាមលោកYangJinដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅវិទ្យាស្ថានរុស្ស៊ីអឺរ៉ុបខាងកើតនិងអាស៊ីកណ្តាលសិក្សានៅបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមចិនស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានពិតជានឹងមានផលប៉ះពាល់ខ្លះដល់ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័ន។ប៉ុន្តែបើមើលទៅជាទូទៅប្រតិបត្តិការនឹងបន្តដូចធម្មតា។លោក Yang បាននិយាយថា”បំពង់បង្ហូរឧស្ម័នចិន-អាស៊ីកណ្តាលមានការព្រួយបារម្ភចំពោះផលប្រយោជន៍ជាតិស្នូលរបស់ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាននិងជាខ្សែជីវិតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស។ដូច្នេះហើយទោះបីជាមានអស្ថិរភាពក្នុងប្រទេសជាបណ្តោះអាសន្នក៏ដោយវានឹងមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់ការដឹកជញ្ជូនប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនោះទេ”។

ប្រតិកម្មរបស់ប្រទេសធំៗ

ដោយមានពាក់កណ្តាលនៃទឹកដីរបស់កាហ្សាក់ស្ថានបានលេបត្របាក់ដោយកុបកម្មប្រទេសនេះបានចាត់វិធានការផ្សេងៗដើម្បីដោះស្រាយជាមួយនឹងភាពចលាចលរួមទាំងការស្វែងរកការគាំទ្រពីអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព (CSTO) ដែលដឹកនាំដោយប្រទេសរុស្ស៊ី។ បន្ថែមពីលើការគាំទ្ររបស់ CSTO កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានវិធានការតឹងតែងជាច្រើនដើម្បីគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍។ក្រុមអ្នកវិភាគបាននិយាយថា កុបកម្មនៅកាហ្សាក់ស្ថានដំបូងគឺបណ្តាលមកពីមូលហេតុក្នុងស្រុក។ប៉ុន្តែមិនអាចបដិសេធលទ្ធភាពដែលកងកម្លាំងខាងក្រៅឆ្លៀតឱកាសដើម្បីញុះញង់អស្ថិរភាពនោះទេ។ អ្នក​ជំនាញ​ខ្លះ​ព្រមាន​ថាអាមេរិក​ទំនង​ជា​នឹង​ចាត់​វិធានការ​និង​អន្តរាគមន៍​នៅ​កាហ្សាក់ស្ថាននិង​អាស៊ីកណ្តាល ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​រុស្ស៊ី និង​ចិន។ជាមួយនឹងទឹកដីដ៏ធំទូលាយនិងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកាហ្សាក់ស្ថានគឺជាប្រទេសដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីកណ្តាល ដែលទាំងរុស្ស៊ី និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងព្យាយាមទាញឱ្យភាគីរបស់ពួកគេ។ យោងតាមសាស្ត្រាចារ្យ Zhu Yongbiao នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវនៃសាកលវិទ្យាល័យ Lanzhou កាហ្សាក់ស្ថានបាននឹងកំពុងព្យាយាមរក្សាតុល្យភាពដ៏ផុយស្រួយរវាងរុស្ស៊ី និងសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ជាប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ប៉ុន្តែបញ្ហានេះកាន់តែពិបាកកាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយសារតែទំនាក់ទំនងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។រវាងមហាអំណាចទាំង២។យុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកនៅអាស៊ីកណ្តាលក៏បានផ្លាស់ប្តូរផងដែរ។កាលពីមុនក្នុងអំឡុងពេលនៃការបញ្ជូនកងទ័ពទៅកាន់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់ទុកអាស៊ីកណ្តាលថាជាមូលដ្ឋានដឹកជញ្ជូននិងដឹកជញ្ជូនសម្រាប់កងទ័ពរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានហើយគោលដៅនៃការអនុវត្តកំណែទម្រង់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងតំបន់នេះគឺមិនសូវសំខាន់នោះទេ។ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​អាមេរិក​ដក​ទ័ព​ចេញពី​អាហ្វហ្គានីស្ថាន​កាលពី​ឆ្នាំមុន បេសកកម្ម​តូចតាច​ពីមុន​បាន​ក្លាយជា​បេសកកម្ម​សំខាន់។ លោក Zhu បាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកមិនដែលបោះបង់ការព្យាយាមអនុវត្ត”កំណែទម្រង់ប្រជាធិបតេយ្យ”នៅអាស៊ីកណ្តាលនោះទេ។លោក Zhu ក៏បានព្រមានផងដែរថា នៅពេលដែលរដ្ឋបាលរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក Joe Biden យកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះ”ការទូតដោយផ្អែកលើតម្លៃនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ”ហើយកំណត់គោលដៅតំបន់Xinjiangរបស់ប្រទេសចិនឱ្យ”ជំរុញ”ទីក្រុងប៉េកាំងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងតំបន់ដើម្បីបំបែកប្រទេសចិនចេញពីបណ្តាប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល។អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានJenPsakiបានបដិសេធការចោទប្រកាន់ថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជំរុញឱ្យមានការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន ដែលជាការចោទប្រកាន់លោកស្រី Psaki បានស្តីបន្ទោសលើប្រទេសរុស្ស៊ី។”មានការអះអាងមួយចំនួនពីភាគីរុស្ស៊ីអំពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅពីក្រោយរឿងនេះ (កុបកម្មនៅកាហ្សាក់ស្ថាន) ដូច្នេះខ្ញុំសូមយកឱកាសនេះដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាមិនពិតទាំងស្រុងហើយច្បាស់ណាស់ថានេះគឺជាផ្នែកនៃព័ត៌មានmisinformationPsakiបាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយថាពីភាគីរុស្ស៊ីដែលយើងបានឆ្លងកាត់ច្រើនឆ្នាំមកហើយ។អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសលោក Ned Price បាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិក”ទាមទារឱ្យជនជាតិកាហ្សាក់ស្ថានទាំងអស់គោរពនិងការពារស្ថាប័នរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ពួកគេ សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ រួមទាំងការស្ដារឡើងវិញនូវសេវាអ៊ីនធឺណិត” ។Price បានបន្ថែមថា”យើងអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងអស់ស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះគ្រាអាសន្ននាពេលបច្ចុប្បន្ន” ។កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនិងបេឡារុស្សបានមកដល់កាហ្សាក់ស្ថានហើយ ការដាក់ពង្រាយកងទ័ពចំនួន ២,៥០០នាក់ ពីកងកម្លាំងអាកាស និងប្រតិបត្តិការពិសេសរបស់ CSTO ទៅកាន់កាហ្សាក់ស្ថាន ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងបញ្ចប់នៅល្ងាចថ្ងៃទី៧ខែមករា។ រុស្ស៊ីកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមករា បានបញ្ជូនទាហានឆត្រយោងទៅកាហ្សាក់ស្ថាន ដើម្បីប្រតិបត្តិការជាមួយកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាព CSTO ។រុស្ស៊ី​បាន​បញ្ជាក់​ថាខ្លួន​ចាត់​ទុក​ការ​វិវឌ្ឍន៍​បច្ចុប្បន្ន​ជា​បញ្ហា​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់​កាហ្សាក់ស្ថាន ហើយ​ជឿ​ថា​រដ្ឋាភិបាល​កាហ្សាក់ស្ថាន​អាច​គ្រប់​គ្រង​ស្ថានការណ៍​បាន។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើការតវ៉ានៅតែបន្តទីក្រុងម៉ូស្គូប្រាកដជាមិនអាចបិទភ្នែកបានទេ។រុស្ស៊ី និងកាហ្សាក់ស្ថាន មានព្រំប្រទល់រួមប្រហែល ៧០០០ គីឡូម៉ែត្រ។ តំបន់ Baikonur ក្នុង​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន​ត្រូវ​បាន​ជួល​ដោយ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី ហើយ​ជា​ផ្ទះ​របស់​កំពង់ផែ​អវកាស Cosmodrome ដ៏​ល្បី។ Sary Shagan ដែលជាកន្លែងសាកល្បងដ៏សំខាន់សម្រាប់សន្តិសុខរបស់រុស្ស៊ីក៏មានទីតាំងនៅកាហ្សាក់ស្ថានផងដែរ។ លើសពីនេះ កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានសហគមន៍រុស្សីដ៏ធំមួយផងដែរ។ ដូច្នេះ​ស្ថិរភាព​នយោបាយ​នៅ​កាហ្សាក់ស្ថាន​មាន​សារសំខាន់​ចម្បង​សម្រាប់​រុស្ស៊ី៕យោងតាមGlobal Times, RT

ក្រុមអ្នកតវ៉ាបានដុតបំផ្លាញអគាររដ្ឋាភិបាលក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (រូបថត៖Getty)

 

ទាហានរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រមូលទៅកាហ្សាក់ស្ថាន (រូបថតAFP) ។